Тансаг хэрэглээг хязгаарлах хууль гэдэг нь хүмүүсийн амьдралын хэв маягт шууд нөлөөлж, хэн юу өмсөх, хэр их тансаглах, ямар хоол идэхийг хүртэл зохицуулдаг байсан онцгой төрлийн хууль юм. Энэ нь зүгээр нэг эдийн засгийн зохицуулалт биш, харин нийгмийн давхарга, эрх мэдлийн ялгааг хадгалах чухал хэрэгсэл байлаа. Өөрөөр хэлбэл, бүх хүнд ижил боломж олгох биш, харин хэний юу хийхийг “хил зааж” өгдөг байсан гэсэн үг.

Эртний Ромд тансаг хэрэглээг хязгаарлах хууль анх хүчтэй хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд энэ нь ихэвчлэн хүнд үе, ялангуяа Хоёрдугаар Пуникийн дайн-тай холбоотой байв. Улс санхүүгийн дарамтад орсон үед төр засаг хүмүүсийн илүү зардалтай амьдралд хяналт тавьж, эмэгтэйчүүдийн гоёл чимэглэл, тансаг хувцсыг хүртэл хязгаарласан байдаг. Дараа дараагийн хуулиудаар найр, баярын цар хүрээг хүртэл багасгаж, нэг ширээнд суух хүмүүсийн тоог хүртэл зааж өгдөг болсон нь тухайн үеийн нийгмийн хатуу зохицуулалтыг харуулна. Эндээс харахад тансаглал нь зөвхөн хувийн асуудал биш, улсын бодлогын нэг хэсэг байжээ.

Дундад зуунд тансаг байдал нь нийгмийн байр суурийг илтгэдэг гол зүйл болсон. Язгууртнууд тансаг хувцас, найраараа өрсөлдөж байсан бол сүм хийд даруу байдлыг уриалж байв. Гэвч Хар үхлийн дараа энгийн хүмүүс илүү боломжтой болж, язгууртнууд тэднийг хязгаарлах шинэ хууль гаргасан. Энд тансаглал нь эрх мэдлийн тэмцэл болсон.

Дундад зуунд хүний өмссөн хувцас нь түүний нийгмийн байдал, шашин шүтлэг, бүр өвчтэй эсэхийг хүртэл илтгэдэг байв. Язгууртнууд урт хошуут гутал өмсөж өөрсдийгөө ялгаруулдаг байсан бол зарим шашны бүлгүүд тусгай тэмдэг, хувцас өмсөх ёстой байжээ. Энэ нь хүмүүсийг амархан ялгаж таних боломжийг бүрдүүлж байсан ч нөгөө талаас ялгаварлан гадуурхалтын нэг хэлбэр болж байв. Хувцас бол зүгээр нэг гоёл биш, нийгмийн “паспорт” байсан гэсэн үг.

Тюдорын үеийн Англид тансаг хэрэглээг хязгаарлах хууль эдийн засгийн зорилготойгоор илүү тод хэрэгжсэн байдаг. Тухайлбал, бүх энгийн эрчүүдийг ням гаригт ноосон малгай өмсөхийг албадаж, дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжихийг зорьжээ. Энэ үед хэн ямар материал өмсөх, ямар гоёл хэрэглэхийг хүртэл хуульчилсан байсан нь тухайн нийгмийн нарийн бүтэц, хяналтыг илтгэнэ. Эдийн засагч Адам Смит ийм хуулиудыг шүүмжилж, “баян хүмүүс ядуусыг хянах арга” гэж үзсэн нь учиртай.

Францад Людовик XIII энгийн хүмүүст тансаг хувцас, алт мөнгөн чимэглэл хэрэглэхийг хориглосон хууль гаргасан ч бодит амьдрал дээр энэ нь төдийлөн нөлөө үзүүлээгүй. Учир нь энгийн хүмүүс тийм үнэтэй зүйлсийг худалдан авах боломжгүй байсан тул уг хууль бараг хэрэгжих шаардлагагүй байв. Зарим хууль бодит амьдралаас тасарсан байсны тод жишээ энэ юм.

Азийн орнуудад, ялангуяа Хятад болон Японд тансаг хэрэглээг хязгаарлах нь зөвхөн эдийн засаг бус, ёс суртахуун, уламжлалтай холбоотой байв. Хятадад эртний засаглалын үед тансаг оршуулга, хувцсыг хүртэл хязгаарлаж байсан бол, Японд нийгмийн давхарга бүрт тохирсон амьдралын хэв маягийг нарийн зааж өгсөн байдаг. Байшингийн хэмжээ, барилгын материал хүртэл зохицуулагдаж байсан нь энэ хяналтын цар хүрээг харуулна. Эдгээр хууль нь нийгмийн дэг журмыг олон зуун жил хадгалж чадсан.

Өнөө үед ч зарим оронд тансаг хэрэглээг шууд болон шууд бусаар хязгаарлах тохиолдол бий. Жишээлбэл, Хойд Солонгост удирдагч Ким Чен Ын-ий өмссөн загваруудыг дуурайхыг хориглосон явдал гарч байсан. Энэ нь тансаглал зөвхөн эд зүйл биш, харин эрх мэдлийн бэлгэдэл хэвээр байгааг харуулж байна.

https://www.caak.mn/post/view/43825